HOÀ LONG THIÊN NHIÊN VÀ CON NGƯỜI

 1. Vị trí địa lý và đặc điểm tự nhiên:

 Xã Hoà Long ngày nay gồm 5 ấp : Ấp Đông , ẤpTây , Ấp Nam, Ấp Bắc I và Ấp Bắc II. Diện tích tự nhiên là 1.510,85ha, phía bắc giáp xã Nghĩa Thành huyện Châu Đức, phía nam giáp phường Long Toàn, phía tây giáp phường Phước Hưng, phía đông giáp xã Long Phước (thị xã Bà Rịa) và thị trấn Long Điền, huyện Long Điền. Tính đến tháng 7 năm 2004 dân số xã Hoà Long là 2.194 hộ với 10.889 nhân khẩu.

Địa hình xã Hoà Long thuộc vùng đồng bằng, bán trung du. Trên địa bàn xã, có ngọn Núi Đất cao 101m. Đây là một vị trí quân sự quan trọng án ngữ lộ 2 và kiểm soát một khu vực rộng lớn vùng Tam Long và thị xã Bà Rịa. Trong kháng chiến chống Mỹ, quân đội Úc đã đặt Bộ Chỉ huy chiến đoàn Hoàng Gia số 1 tại đây để khống chế lực lượng cách mạng, tạo lá chắn cho tỉnh lỵ. Hoà Long trở thành điểm tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch.

Địa giới Hoà Long giáp với Sông Dinh và suối Đá Bàng, có Sông Cầu chảy qua, cung cấp nguồn nước cho sinh hoạt và sản xuất.

 Đất đai ở Hoà Long phần lớn thuộc 2 nhóm: đất phù sa mới và đất đỏ bazan. Đất phù sa mới phân bố dọc sông suối, ven những thung lũng rộng do phù sa bồi tụ. Thành phần loại đất này là cát pha đất thịt nhẹ, có sự phân giải hữu cơ khá mạnh, thích hợp với các loại cây lúa, bắp, đậu, mì, cho năng suất khá cao.Với 1.500 ha đất sản xuất bao gồm trên 700ha đất trồng lúa, trên 500ha đất bazan rất phù hợp cho phát triển cây công nghiệp và cây ăn trái như:

Nhóm đất đỏ badan có diện tích khá rộng trên vùng gò đồi, đất đai màu mỡ có thể trồng các loại cây công nghiệp như cà phê, cao su, tiêu, các loại đậu xuất khẩu và cây ăn trái cho năng suất khá cao.

Nằm ở cửa ngõ phía bắc thị xã Bà Rịa, nơi hội tụ 3 tuyến đường giao thông quan trọng; từ Xuân Lộc vào, từ Long Tân, Xuyên Mộc và từ Long Điền lên. Hoà Long là địa bàn có vị trí chiến lược rất quan trọng, vì vậy suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, bọn đế quốc xâm lược và tay sai luôn tìm mọi cách để kiểm soát, làm chủ địa bàn Hoà Long. Nơi đây trở thành địa bàn tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch; nhân dân Hoà Long phải chịu đựng gian khổ, hy sinh vô cùng to lớn, là địa phương kiên cường trong đấu tranh cách mạng.

Trong suốt quá trình lịch sử, Hoà Long đã có nhiều lần chuyển đổi địa giới hành chính. Trong địa bạ tỉnh Biên Hòa được lập vào năm 1836 thì Long Kiên và Long Xuyên lúc đó còn là thôn thuộc Tổng An Phú Hạ, huyện Phước An, tỉnh Biên Hòa. Ghi chép cụ thể về hai thôn như sau:

LONG KIÊN thôn, ở xứ Mỗi Xoài, Bưng Kỳ, Thị Định.

Đông giáp thôn Đại Thuận, có tiểu lộ làm giới, lại giáp thôn Phước Long, có khe nước nhỏ làm giới.

Tây giáp địa phận thôn Long Hương, có suối nhỏ làm giới.

Nam giáp địa phận 2 thôn Long Hương, Phước Lễ, lấy thổ lũy làm giới.

Bắc giáp địa phận thôn Long Xuyên.

           LONG XUYÊN thôn, ở xứ Mỗi Xoài

Đông giáp 2 thôn Long Lập, Đại Thuận, có sông Lai (hay Rai hay Rái) ở Xuyên Mộc làm giới.

 Tây giáp thủ Long An gần sách Hàng Man, Ba Hát có sông nhỏ làm giới.

 Nam giáp địa phận thôn Long Kiên.

 Bắc giáp thủ Long An gần sách Hàng Man, Ba Hát có rừng núi làm giới.

 Khi thực dân Pháp cai trị, chúng đặt 2 làng Long Kiên và Long Xuyên thuộc quận Long Điền.

Sau Cách mạng tháng Tám 1945 Uỷ ban Hành chính tỉnh thành lập chính quyền, hai làng Long Kiên, Long Xuyên, trực thuộc quận Long Điền. Ngày 2-12-1948, Uỷ ban kháng chiến hành chính tỉnh quyết định sáp nhập 2 làng, lấy tên mới là xã Cộng Hòa.

Hội nghị Trung ương Cục Miền Nam tháng 5-1951 quyết định thành lập tỉnh Bà Rịa - Chợ Lớn trực thuộc Phân Liên khu Miền Đông gồm hai thị xã (Cấp và Bà Rịa) và các huyện: Long Đất, Vũng Tàu, Liên Huyện (Cần Đước, Cần Giuộc, Nhà Bè), Long Thành. Các xã Cộng Hòa (Long Kiên, Long Xuyên), Long Phước, Hắc Dịch của huyện Long Điền đặt trực thuộc huyện Vũng Tàu.

Sau Hiệp định Giơnevơ 1954, tỉnh Bà Rịa được thành lập lại gồm thị xã Bà Rịa và các huyện Long Điền, Đất Đỏ, Xuyên Mộc, Vũng Tàu, Cần Giờ. Xã Cộng Hoà được đổi tên thành xã Hoà Long. Giữa năm 1957, Tỉnh ủy quyết định thành lập Huyện ủy Châu Thành gồm Ban cán sự Cao Su cùng các chi bộ Hòa Long, Long Phước và các xã nam - bắc lộ 15. Tháng 4-1965, để phù hợp với chiến trường và địa bàn chống Mỹ, Tỉnh ủy sáp nhập 2 huyện Châu Thành và Đức Thạnh lại thành huyện Châu Đức, xã Hoà Long trực thuộc huyện Châu Đức.

Ngày 1 tháng 1 năm 1976, tỉnh Đồng Nai được thành lập trên cơ sở sáp nhập các tỉnh Biên Hoà, Bà Rịa - Long Khánh và tỉnh Tân Phú (tỉnh căn cứ), huyện Châu Đức cùng thị xã Bà Rịa hợp nhất thành huyện Châu Thành, xã Hoà Long trực thuộc huyện Châu Thành.

Nghị quyết của Quốc hội khóa VII, kỳ họp thứ 9 ngày 12-8-1991 thành lập tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu gồm Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo và ba huyện của tỉnh Đồng Nai là Long Đất, Châu Thành và Xuyên Mộc. Ngày 2-6-1994, Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định 45-CP chia huyện Châu Thành ra ba đơn vị hành chính: thị xã Bà Rịa, huyện Châu Đức và huyện Tân Thành, xã Hoà Long trực thuộc thị xã Bà Rịa.

2. Dân cư:

Hoà Long xưa kia đất rộng, người thưa phần lớn diện tích là rừng. Do đất đai màu mỡ, vùng Long Kiên, Long Xuyên là nơi những lưu dân người Việt chọn làm nơi dừng chân khai phá. Sách Gia Định thành thông chí, viết vào những năm 20 của thế kỷ 19, cho biết: “Bà Rịa ở đầu biên giới trấn Biên Hòa, là đất có danh tiếng, cho nên các phủ ở phía Bắc có câu ngạn rằng: Cơm Nai - Rịa, cá Rí - Rang là lấy Đồng Nai và Bà Rịa đứng đầu mà bao gồm cả Bến Nghé, Sài Gòn, Mỹ Tho, Long Hồ cũng ở vào trong đó”[1].

Nói xứ Mô Xoài - Bà Rịa xưa là bao hàm địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu ngày nay mà trung tâm là vùng Long Điền, Đất Đỏ, Hoà Long, Long Phước. Các làng Long Kiên, Long Xuyên, Long Lập và Phước Hữu giáp nhau, được hình thành vào những năm đầu thời Cảnh Hưng (khoảng năm 1740). Năm 1836, huyện Phước An đã có 4 tổng là An Phú Thượng, An Phú Hạ, Phước Hưng Thượng và Phước Hưng Hạ, được tách từ các tổng cũ An Phú và Phước Hưng. Các thôn: Long Kiên, Long Xuyên có đất thực canh của các thôn trên vào khoảng 410 mẫu, 4 sào.

            Theo sử sách xưa, làng Long Kiên, có ngôi chùa Linh Nguyên bên con suối nước nóng. Trải qua thời gian, dấu vết ngôi chùa và suối nước nóng xưa không còn. Tài liệu của người Pháp cho biết về tình hình của Bà Rịa hồi cuối thế kỷ 19: Tổng An Phú Hạ bao gồm 11 làng, trong đó có vài làng khá giàu như Phước Lễ, Long Kiên, Long Xuyên... Làng Phước Lễ xưa là lị sở phủ Phước Tuy, có dinh phủ, đồn lũy. Một số ngôi làng được tài liệu của người Pháp nói tới trên đây, ngày nay đều thuộc địa phận thị xã Bà Rịa.

Làng Long Kiên, Long Xuyên được hình thành vào những năm đầu thời Cảnh Hưng (khoảng năm 1740). Đây là vùng đất bazan màu mỡ với nhiều sản phẩm ngô, đậu, đay, bông vải, cung cấp nguyên liệu cho những làng dệt nổi tiếng ở Hắc Lăng, An Ngãi.

Thống kê dân số năm 1901, số dân của Long Kiên là 2.026 người, chỉ đứng sau làng Long Lập (3.390 người) và làng Phước Lễ (2.479 người), đông hơn làng Long Hương (1.301 người). Làng Long Xuyên khi đó có 1.102 người[2].

Do sự biến động dân cư trong chiến tranh, dân số Hoà Long dao động ở mức trên dưới 3000 người. Đến năm 1966 một bộ phận nhân dân xã Long Phước bị địch dồn sang Hoà Long đã nâng tổng số dân Hoà Long lên 5.596 người.

Sau ngày giải phóng, dân Long Phước về đất cũ, dân Hoà Long còn lại 2700 người. Năm 1994, dân số Hoà Long là 9.502 người, hầu hết là người dân tộc kinh, Về tín ngưỡng đa số nhân dân thờ cúng ông bà, 10% theo đạo Phật và các tôn giáo khác.

Tài liệu của người Pháp cũng cho biết thêm, sau khi chiếm được Bà Rịa không lâu, thực dân Pháp đã cho dựng cầu bắc qua sông Dinh, nối liền hai làng Long Hương và Phước Lễ. Các con đường nối Bà Rịa với các trung tâm, các đầu mối quan trọng trong tỉnh đi Long Nhung, Long Kiên, Long Xuyên, Long Lập, về Phước Thọ, Xuyên Mộc, Long Hải, Thuận Biên, Long Mỹ... đều được rải đá[3]. Đây là những con đường vận chuyển sản phẩm nông nghiệp của các địa phương, tập trung về một đầu mối để từ đây tỏa đi trao đổi khắp nơi.

Sách Gia Định thành thông chí nhắc đến là sản vật nổi tiếng của xứ Bà Rịa, trong đó, cau Bà Rịa được đánh giá là ngon nổi tiếng nhất vùng Gia Định. Miếng trầu cau nên duyên chồng vợ đã đi vào dân ca, trở thành niềm tự hào về một đặc sản đậm đà của Bà Rịa. Rừng Bà Rịa cũng có nhiều loại đặc sản mà ngày nay người ta vẫn còn nhắc tới: thanh trà, lười ươi, xây, gùi, trường, dâu, viết, măng... với nhiều hương vị khó quên. Cây trái miệt quê Bà Rịa đã đi vào câu ca sánh ngang với những đặc sản nổi tiếng của miền Đông Nam Bộ: “Bí dưa bở Bà Rịa - măng cụt, bưởi Biên Hoà”. Những sản vật nổi tiếng của xứ Bà Rịa xưa đều có mặt trên mảnh đất Hoà Long trù phú và giàu truyền thống cách mạng. “Long Phước gạo trắng nước trong, Hòa Long gạo trong nước trắng” nói lên sản phẩm  tạo ra từ bàn tay lao động cần cù của nhân dân trong xã. Hiện nay ngoài sản xuất nông nghiệp Hoà Long còn là vùng đất nổi danh nghề truyền thống như nấu rượu. Rượi Hòa Long nổi tiếng khắp vùng, đã đi vào văn học dân gian: “Rượi Hòa Long ai đong nấy uống”. Theo một số người rượi Hòa Long ngon có tiếng vì mạch nước ở đây tốt, điều đó có thể đúng một phần nào, ngoài ra nó còn phụ thuộc vào tay nghề của các lò như cách ủ men, kỹ thuật nấu. Một số nghề thủ công truyền thống khác nay còn lưu giữ như: làm bún, bánh tráng… Hiện nay các ngành tiểu thủ công nghiệp đang phát triển mạnh, giá trị sản lượng tăng trong đó các ngành mũi nhọn như: hàn xì, gia công gỗ mộc, nhà máy xay sát (chế biến thức ăn gia súc, sấy khô nông sản, rượu bia....) đáp ứng được nhu cầu cho nhân dân địa phương và các vùng phụ cận.

3. Truyền thống yêu nước.

Hai làng Long Xuyên, Long Kiên trước đây nay là xã Hoà Long, là vùng đất có truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và chiến đấu kiên cường. Nhiều thế hệ đã đấu tranh gian khổ với thiên nhiên, khai sơn phá thạch đễ xây dựng làng Long Xuyên, Long Kiên xưa, là quá trình hình thành truyền thống đoàn kết, tình làng nghĩa xóm thương yêu đùm bọc lẫn nhau và trong lao động sản xuất, cũng như trong đấu tranh chống áp bức bóc lột của địa chủ, phong kiến, được nhiều thế hệ tiền bối, hun đúc tinh thần yêu nước, chống giặc ngoại xâm.

Vùng đất Hòa Long ngày nay xưa giáp với rừng núi âm u,vì thế khi thực dân Pháp xâm lược nước ta nhiều cuộc khởi nghĩa của nghĩa quân  sau khi thất bại đã về vùng này lập căn cứ tiếp tục kháng chiến. Ngày 17-12-1861 quân Pháp đánh Biên Hòa, nghĩa quân của triều đình thất thủ khâm sai đại thần Nguyễn Bá Nghi đã cho quân lính rút về Long Kiên, Long Lập, Long Xuyên bảo tồn lực lượng.

Ngày 1-1-1863 Coquet tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn lính thủy đánh bộ dẫn một lực lượng gần 100 tên, có một khẩu sơn pháo đi theo. Trên đường từ Phước Lễ đến Long Lập toán quân này bị nghĩa quân phục kích bất ngờ. Trận đánh diễn ra ác liệt, đội hình địch hỗn loạn và bị thiệt hại nặng, Coquet phải dẫn toán quân tháo chạy.  

Đầu thế kỷ 20 tại Bà Rịa có một tổ chức với tên gọi Thiên Địa hội bí mật chống Pháp, nhiều người dân địa phương đã tham gia phong trào này, xã Long Kiên, Long Xuyên có các ông tham gia tiêu biểu là Hòa thượng Pháp Trí ở chùa Báo Ân (đệ tử của sư tổ Huệ Đăng) ông Đình Đài, Sáu Lạc… tích cực tuyên truyền và tổ chức lực lượng chống Pháp.

Từ khi có Đảng lãnh đạo, trong suốt hai thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược; nhân dân Hoà Long một lòng đoàn kết theo Đảng làm cách mạng, sát cánh cùng cán bộ du kích và bộ đội chiến đấu và phục vụ chiến đấu giết giặc cứu nước. Ngay từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhân dân Long Xuyên, Long Kiên luôn hướng về cách mạng, đóng góp nhiều sức người sức của cho cách mạng. Cán bộ, bộ đội cần gì dân sẵn sàng giúp đỡ. Nhiều gia đình đã đóng góp cả đèn thờ, lư hương, mâm đồng cho quân giới đúc đạn, nhiều thanh niên hăng hái tòng quân thoát ly tham gia kháng chiến.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ác liệt, xã Hoà Long luôn là khu vực tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch. Do đó, quân và dân Hòa Long cùng một lúc phải đối đầu với kẻ thù là đế quốc Mỹ, chư hầu Úc và ngụy quân, ngụy quyền tay sai. Chúng không loại trừ một âm mưu thủ đoạn nham hiểm nào và sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại đễ đánh phá ác liệt cơ sở phong trào cách mạng, gây ra biết bao tội ác đẫm máu cho nhân dân và cán bộ chiến sĩ ta. Mặc dù chịu nhiều gian khổ, hy sinh tưởng chừng không vượt qua nỗi. Nhưng được sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Hòa Long vẫn một lòng yêu nước, tích cực tham gia các phong trào như phục vụ chiến đấu và bảo đảm hậu cần cho cách mạng, vừa tham gia chiến đấu tiêu diệt quân thù.

 Dù sống trong vùng tạm chiếm, nhưng nhân dân vẫn kiên quyết đấu tranh với kẻ thù, chống lại các âm mưu thủ đoạn và những hành động tội ác của địch. Khi bị dồn dân vào khu trù mật Gò Sủng và sau đó lại bị dồn vào các ấp chiến lược. Với ý đồ kiểm soát, kềm kẹp nhân dân, bao vây cô lập lực lượng cách mạng của địch. Được sự lãnh đạo của Đảng, lực lượng vũ trang hỗ trợ. Nhân dân xã Hoà Long đã liên tục tổ chức phá banh khu trù mật Gò Sũng năm 1962 và tiếp tục phá rã đến phá banh các ấp chiến lược, địch không khánh thành được ấp chiến lược “kiểu mẫu” ở Hoà Long, góp phần đánh bại “Quốc sách” ấp chiến lược của địch.

Trong những giai đoạn cực kỳ khó khăn (1969-1971) địch tập trung đánh phá ác liệt từ trong ra ngoài căn cứ, nhằm đánh bật chi bộ đảng và lực lượng cách mạng, nhưng nhân dân đã hết lòng che chở, đào hầm nuôi giấu và bảo vệ cán bộ, thà chịu đàn áp, bắt bớ tù đày chứ nhất định không đễ địch bắt, giết cán bộ, đảng viên, chiến sĩ cách mạng. Do đó, từ việc động viên chồng, con thoát ly tham gia kháng chiến đến việc phục vụ chiến đấu như tham gia dân công, đến hậu cần. Người dân Hoà Long vẫn dành dụm chắt chiu từng lon gạo, hạt muối, bằng mọi cách che mắt địch đem ra căn cứ cho du kích, bộ đội. Trong các ấp của xã có hàng chục căn hầm bí mật và trăm cơ sở vững chắc của cách mạng.

 Với vùng đất giàu truyền thống cách mạng và những người con yêu nước nồng nàn, lao động cần cù và dũng cảm, đã trải qua những năm tháng chiến tranh ác liệt trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Từ trong khói lửa chiến tranh và trên những chặng đường máu lửa ấy lớp lớp những người con quê hương Hoà Long, những thế hệ đảng viên ưu tú, những chiến sĩ cách mạng và đồng bào đã kiên quyết đấu tranh, chiến đấu kiên cường và đã anh dũng hy sinh giành độc lập tự do cho quê hương. Trong đó có anh hùng liệt sĩ Nguyễn Thanh Đằng và trên 500 liệt sĩ của quê hương Hoà Long anh hùng đã hy sinh trọn đời mình cho Tổ quốc. Cùng với hàng ngàn cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Hoà Long đã lập được nhiều chiến công rạng rỡ, góp phần viết lên trang sử oai hùng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập và giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước của nhân dân ta.

 Ngày nay trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng bộ chính quyền và nhân dân Hoà Long tự hào và phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh cách mạng, phát huy mạnh mẽ tinh thần lao động cần cù, sáng tạo đẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá, xây dựng quê hương, ngày càng giàu đẹp văn minh